Xăng dầu hạ nhiệt, vật liệu vẫn "neo giá"

Trái ngược với sự bình ổn trở lại của giá nhiên liệu, hiện tại, nhiều loại vật liệu phục vụ thi công các dự án giao thông trọng điểm đã thiết lập mặt bằng giá mới, tạo áp lực lớn với các nhà thầu.

Giá vật liệu giảm nhỏ giọt

Hơn nửa năm triển khai thi công đồng loạt kể từ ngày "mưa thuận, gió hòa", vướng mắc mặt bằng được tháo gỡ, guồng quay tiến độ của dự án đường bộ cao tốc Chợ Mới - Bắc Kạn vẫn bị nút thắt về vật liệu đeo bám dai dẳng cả về nguồn cung và giá cả.

Các nhà thầu kiến nghị việc công bố giá vật liệu và chỉ số giá xây dựng của địa phương cần thực hiện hàng tháng, bảo đảm sát với giá thị trường. (Trong ảnh: Thi công cao tốc Chợ Mới - Bắc - Kạn).

Ông Mạc Văn Nghiệp, Giám đốc điều hành dự án cho biết, thời gian qua, giá vật liệu cung cấp cho dự án có "dấu hiệu" tăng bất thường. Một số vật liệu xây dựng thông thường như đá các loại, cát… tăng từ 20 - 30% so với thời điểm trước đó (cuối năm 2025). Tỷ lệ tăng trung bình so với giá dự thầu khoảng 12 - 15%.

Đáng nói, sau khi giá nhiên liệu bình ổn trở lại, giá vật liệu lại có xu hướng thiết lập mặt bằng giá mới.

Theo ông Trần Hải Đăng, Giám đốc điều hành thuộc Công ty CP Đầu tư và Xây dựng giao thông Phương Thành (đơn vị phụ trách thi công 18km tuyến chính cao tốc Chợ Mới - Bắc Kạn), so với thời điểm trước khi biến động giá xảy ra, giá các loại vật liệu địa phương, nhất là cát, đá vẫn cao hơn từ 10 - 15%.

Ông Trần Lương Chiến, Phó tổng giám đốc Công ty TNHH Thương mại và Xây dựng Trung Chính cũng không khỏi lo lắng trước tình trạng tăng giá phi mã, giảm giá "nhỏ giọt" của các loại vật liệu.

Cao điểm biến động giá nhiên liệu, giá cát và giá vật liệu đá đều tăng tới 30 - 50% so với trước. Nhưng khi giá nhiên liệu dần ổn định, giá vật liệu giữ ở mặt bằng giá mới hoặc chỉ giảm nhẹ, với mức phổ biến 3 - 5%.

Cát và đá xây dựng là các vật liệu duy trì giá cao, làm tăng chi phí đầu vào của nhà thầu, trong khi đơn giá hợp đồng và giá công bố chưa được cập nhật kịp thời.

Áp lực lớn lên nhà thầu

Công ty CP Tập đoàn Thành Huy đang phải chấp nhận mua vật liệu với mặt bằng giá mới sau biến động nhiên liệu để bảo đảm tiến độ của hầu hết gói thầu xây lắp giao thông đang tham gia.

"Dù cước vận chuyển cát, đất, đá có giảm theo giá dầu, nhưng giá gốc tại mỏ không quay về mức cũ mà neo ở mức cao. Thực tế này đang là bài toán đau đầu của nhà thầu", đại diện Tập đoàn Thành Huy chia sẻ.

Theo Viện Kinh tế xây dựng (Bộ Xây dựng), tính đến ngày 16/7/2026, giá nhiên liệu bình quân tháng 7/2026 đã giảm so với tháng 4/2026, góp phần làm giảm giá trị dự toán xây dựng của công trình.

Dự toán công trình giao thông có tỷ lệ giảm lớn nhất (giảm 1,85% so với tháng 4/2026). Đây chính là tác động tích cực, rõ nét nhất của hiệu quả điều hành kinh tế của Chính phủ trong thời gian qua, trọng tâm là chính sách sử dụng linh hoạt Quỹ Bình ổn giá xăng dầu, điều chỉnh chính sách thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu, chính sách giám sát thị trường, kiểm soát và xử lý nghiêm hiện tượng tích trữ, đầu cơ, thao túng giá, tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong việc khảo sát, công bố thông tin giá vật tư, vật liệu xây dựng tại các địa phương…

Tuy nhiên, đánh giá cho thấy, tác động của sự tăng giá nhiên liệu trong thời gian qua và mức giá hiện nay vẫn duy trì áp lực dây chuyền lên giá thành sản xuất và chi phí vận chuyển của hầu hết các loại vật liệu xây dựng. Cụ thể: Giá xi măng tăng khoảng 4,45%; giá cát xây dựng tăng 5,28%; giá đá xây dựng tăng 7,39%. Riêng giá nhựa đường giảm hơn 5%.

Cách nào bù đắp chi phí?

Bàn về giải pháp giúp nhà thầu vượt qua thách thức, bên cạnh việc công bố giá vật liệu, đại diện Tập đoàn Thành Huy kiến nghị Bộ Xây dựng và các địa phương xem xét, cập nhật phương pháp tính chỉ số giá xây dựng riêng cho các dự án cao tốc một cách sát thực tế hơn.

Bộ Xây dựng vừa có văn bản đề nghị UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chỉ đạo các cơ quan liên quan tiếp tục thực hiện các giải pháp đồng bộ theo các văn bản chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các Bộ nhằm xử lý các vấn đề cấp bách của thị trường vật liệu xây dựng, bảo đảm nguồn cung ứng cho các dự án, công trình trọng điểm.
Các địa phương có mỏ vật liệu xây dựng tiếp tục rà soát, quy hoạch, đẩy nhanh thủ tục cấp phép và gia hạn các mỏ; tăng cường công tác quản lý, kiểm tra, giám sát, chấn chỉnh ngay việc chấp hành pháp luật về giá vật liệu xây dựng; kịp thời công bố giá vật liệu và chỉ số giá xây dựng, kiểm soát mặt bằng giá theo quy định.

Theo lãnh đạo doanh nghiệp, việc công bố giá vật liệu và chỉ số giá của các địa phương thường chậm từ 1 - 2 tháng so với diễn biến thị trường. Giá công bố của Sở Xây dựng nhiều nơi thấp hơn từ 15 - 30% so với giá thực tế nhà thầu phải mua tại công trường (do thông báo giá thường tính tại mỏ hoặc chưa cập nhật cự ly vận chuyển thực tế, biến động cung - cầu cục bộ).

Ngoài ra, chỉ số giá xây dựng do địa phương ban hành hiện nay tính chung cho cả tỉnh, chưa phản ánh đúng mức độ biến động khốc liệt của các dự án hạ tầng tuyến dài, chỉ bù đắp được khoảng 40 - 50% chi phí trượt giá thực tế mà nhà thầu phải gánh chịu.

Khẳng định doanh nghiệp đang tìm mọi giải pháp để duy trì tiến độ các gói thầu xây lắp được giao, song lãnh đạo Công ty TNHH Thương mại và Xây dựng Trung Chính cùng chung nhận định, tại một số địa phương, giá vật liệu công bố vẫn thấp hơn giá giao dịch thực tế khoảng 10 - 30%, chỉ số giá xây dựng mới phản ánh khoảng 70 - 90% mức biến động thực tế của thị trường.

Việc công bố giá vật liệu và chỉ số giá xây dựng của địa phương cần thực hiện hàng tháng, bảo đảm sát với giá thị trường. Các cấp thẩm quyền cũng cần nghiên cứu, cho phép điều chỉnh đơn giá đối với các vật liệu biến động bất thường theo đúng quy định; Đẩy nhanh việc cấp phép khai thác các mỏ vật liệu hợp pháp nhằm ổn định nguồn cung.

Dưới góc độ cơ quan nghiên cứu, Viện Kinh tế xây dựng cũng đề xuất Bộ Xây dựng xem xét, đề nghị các cấp có thẩm quyền và các bộ, ngành, địa phương xem xét, cho phép áp dụng các chính sách đặc thù, đặc biệt trong cấp phép, khai thác, cung ứng vật liệu xây dựng được khai thác từ tài nguyên thiên nhiên (cát, đất, đá) đối với các dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia để giảm bớt tác động tiêu cực của sự gia tăng đột biến của cầu các loại vật liệu này trên thị trường.